U podnožju Romanije, krečnjačkog masiva Gradina, nedaleko od Kadinog Sela kod Mokrog, nalazi se jedno od najzanimljivijih i najmanje istraženih prirodnih bogatstava Republike Srpske – Pećina Mokranjska Miljacka.
Iako spolja djeluje skromno, iza njenog ulaza otvara se složen i razgranat podzemni sistem dug kilometrima.
Vlada Republike Srpske proglasila je 2021. godine Pećinu Mokranjska Miljacka spomenikom prirode, prepoznajući njen izuzetan geološki, geomorfološki i hidrološki značaj. Zaštićeno područje obuhvata oko 190,4 hektara i nalazi se pod režimom zaštite drugog stepena.
Ono što ovu pećinu čini posebnom jeste njena veličina i činjenica da još uvijek nije u potpunosti istražena. Do sada je mapirano oko 7,1 kilometar podzemnih kanala, dok brojni bočni prolazi ostaju nedostupni i nepoznati. Zbog toga se u stručnoj javnosti i dalje razmatra njen puni speleološki potencijal.
Na samom izvoru iz pećine izbija hladna voda stalne temperature oko 6,2 °C, formirajući tok Mokranjske Miljacke. Već nakon ulaza posjetioce dočekuju podzemna jezera, uski prolazi i dvorane koje izgledaju kao prizori iz nekog drugog svijeta.
Posebno se izdvaja fosilni dio pećine, gdje se nalazi velika dvorana širine oko 20 metara, bogata pećinskim nakitom – stalaktitima, stalagmitima, sigama i drugim oblicima koje je priroda stvarala hiljadama godina.
Međutim, prava vrijednost Mokranjske Miljacke nije samo u njenom izgledu, nego i u onome što krije. U pećini su pronađeni ostaci pećinskog medvjeda (Ursus spelaeus) i dabra (Castor fiber), što svjedoči o dugoj istoriji ovog prostora i promjenama koje su se dešavale kroz hiljade godina.
Značajna su i biospeleološka istraživanja sprovođena u periodu 2007–2009. godine, u kojima su učestvovale brojne speleološke ekipe iz Italije, Slovenije, Hrvatske, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, uključujući udruženja „Gruppo Grotte Novara“ i „Gruppo Speleologico Bolognese“.
Tada je dokumentovano oko 7,1 kilometar kanala, što je u tom trenutku svrstalo ovaj sistem među najduže u Bosni i Hercegovini.
Pećina trenutno nije otvorena za turističke posjete, što bi možda, u skladu sa njenom atraktivnošću, trebalo promijeniti u narednom periodu. Unutrašnjost pećine do daljnjeg ostaje jedan od najmisterioznijih podzemnih svjetova Romanije i Republike Srpske – svijet koji i dalje nije otkrio sve svoje tajne.
Izvor: ISTOK plus /istokplus.com/
